پژوهش کاربردی یعنی چه؟
وقتی از پژوهش حرف می‌زنیم، خیلی‌ها یاد کتابخانه، مقاله‌های پیچیده و نظریه‌هایی می‌افتند که فاصله زیادی با کار روزمره دارند. اما پژوهش کاربردی در DBA چیز دیگری است. در این نوع پژوهش، نقطه شروع یک مسئله واقعی است که مدیر در سازمانش با آن روبه‌روست و نقطه پایان، راه‌حلی است که بتوان آن را اجرا کرد و نتیجه‌اش را دید.
به زبان ساده، پژوهش کاربردی پلی است میان دانش مدیریت و واقعیت سازمان. مدیر به‌جای اینکه بر اساس حدس، عادت یا فشار لحظه‌ای تصمیم بگیرد، یاد می‌گیرد مسئله را تعریف کند، داده جمع کند، علت‌ها را بسنجد و گزینه‌ها را مقایسه کند.
چرا پژوهش کاربردی قلب DBA است؟
یکی از تفاوت‌های اصلی DBA با بسیاری از دوره‌های آموزشی مدیریت همین است که شرکت‌کننده فقط مخاطب مطالب نیست؛ خودش باید روی مسئله‌ای واقعی کار کند. این کار چند فایده مهم دارد:
- یادگیری عمیق‌تر: مفهومی که روی سازمان خودتان پیاده شود، خیلی بهتر در ذهن می‌ماند.
- ارزش مستقیم برای سازمان: خروجی پژوهش می‌تواند به تصمیم یا تغییری واقعی منجر شود.
- تمرین تفکر نظام‌مند: مدیر عادت می‌کند پیش از هر تصمیم بزرگ، چند پرسش کلیدی بپرسد.
- کاهش تصمیم‌های احساسی: وقتی شواهد روی میز باشد، بحث‌ها از سطح نظر شخصی بالاتر می‌رود.
مراحل یک پژوهش کاربردی
هر پروژه پژوهشی ویژگی‌های خودش را دارد، اما بیشتر پژوهش‌های کاربردی در DBA کم‌وبیش این مسیر را طی می‌کنند:
۱. انتخاب و تعریف مسئله
اولین و شاید مهم‌ترین گام، تعریف دقیق مسئله است. «فروش ما خوب نیست» مسئله نیست؛ یک نشانه است. مسئله زمانی قابل بررسی می‌شود که روشن باشد دقیقاً چه چیزی، در کجا و از چه زمانی تغییر کرده است. مسئله خوب باید هم برای سازمان مهم باشد و هم در زمان و امکانات در دسترس قابل بررسی باشد.
۲. مرور دانش موجود
بیشتر مسئله‌های سازمانی پیش از این در جای دیگری هم دیده شده‌اند. مرور مطالعات، چارچوب‌ها و تجربه‌های دیگران کمک می‌کند مدیر از صفر شروع نکند و فرض‌های بهتری بسازد.
۳. طراحی روش و جمع‌آوری داده
در این مرحله باید تصمیم گرفت چه داده‌ای لازم است و از کجا به دست می‌آید. گاهی داده‌های موجود سازمان کافی است، گاهی باید مصاحبه کرد، پرسش‌نامه طراحی کرد یا فرایندها را از نزدیک مشاهده کرد. مهم این است که روش با پرسش پژوهش جور باشد.
۴. تحلیل و تفسیر
داده خام به‌تنهایی چیزی نمی‌گوید. تحلیل یعنی پیدا کردن الگوها، مقایسه گروه‌ها و رسیدن به توضیحی قابل دفاع برای آنچه اتفاق افتاده است. اینجا مدیر باید مراقب باشد که فقط دنبال تأیید باورهای قبلی‌اش نگردد.
۵. پیشنهاد راه‌حل و برنامه اجرا
خروجی پژوهش کاربردی باید به اقدام برسد: چه چیزی باید تغییر کند، چه کسی مسئول است، به چه منابعی نیاز است و موفقیت را چطور می‌سنجیم. پژوهشی که در این مرحله متوقف شود، نیمه‌کاره مانده است.
چند نمونه از موضوع‌های پژوهش کاربردی
موضوع پژوهش باید از دل نیاز واقعی بیرون بیاید. چند نمونه از جنس موضوع‌هایی که مدیران معمولاً به آن‌ها می‌پردازند:
- علت‌های ترک خدمت کارکنان کلیدی و راه‌های حفظ آن‌ها
- اثر نظام ارزیابی عملکرد فعلی بر انگیزه و بهره‌وری تیم‌ها
- شناسایی گلوگاه‌های فرایند فروش یا خدمات پس از فروش
- آمادگی سازمان برای به‌کارگیری فناوری‌های تازه
- هم‌راستایی ساختار سازمانی با راهبرد جدید
اشتباه‌های رایج در پژوهش کاربردی
تجربه نشان می‌دهد چند اشتباه بیشتر از بقیه تکرار می‌شوند و بهتر است از ابتدا حواستان به آن‌ها باشد:
- مسئله خیلی بزرگ: موضوعی مثل «بهبود عملکرد کل سازمان» در یک پروژه قابل بررسی نیست. بهتر است مسئله را کوچک و دقیق کنید.
- رسیدن به نتیجه پیش از تحلیل: اگر از قبل می‌دانید جواب چیست، پژوهش به ابزاری برای توجیه تبدیل می‌شود.
- بی‌توجهی به ذی‌نفعان: اگر افراد درگیر مسئله در جریان پژوهش نباشند، اجرای راه‌حل با مقاومت روبه‌رو می‌شود.
- گزارش بدون برنامه اجرا: سندی که فقط وضع موجود را توصیف کند، ارزش کاربردی کمی دارد.
نقش استاد راهنما و هم‌دوره‌ای‌ها
پژوهش کاربردی کار تنهایی نیست. راهنمایی یک مدرس باتجربه کمک می‌کند مسئله درست تعریف شود و روش مناسب انتخاب شود. بحث با هم‌دوره‌ای‌ها هم زاویه‌های تازه‌ای نشان می‌دهد؛ گاهی مدیری از صنعتی کاملاً متفاوت، پرسشی می‌پرسد که کل مسیر پژوهش را روشن‌تر می‌کند.
جمع‌بندی
پژوهش کاربردی در DBA یعنی مدیر یاد بگیرد مسئله سازمانش را مثل یک پژوهشگر ببیند و مثل یک مدیر حل کند. حاصل این تمرین، فقط یک گزارش نیست؛ عادتی است که در همه تصمیم‌های بعدی مدیر هم اثر می‌گذارد.
اگر مسئله‌ای در سازمانتان دارید که به بررسی دقیق نیاز دارد، پژوهش کاربردی در قالب DBA می‌تواند مسیر روشنی برای آن باشد. برای اینکه ببینید این مسیر با شرایط و هدف‌های شما جور درمی‌آید یا نه، می‌توانید از مشاوره رایگان موسسه آینده‌پژوهان شریف استفاده کنید. جزئیات برنامه را هم در صفحه دوره DBA ببینید.
