چرا تصمیم‌های هیئت‌مدیره فرق دارند؟
بیشتر تصمیم‌های روزانه سازمان قابل جبران‌اند؛ اگر اشتباه باشند، می‌شود آن‌ها را اصلاح کرد. اما تصمیم‌هایی که در سطح هیئت‌مدیره و مدیریت ارشد گرفته می‌شوند، از جنس دیگری‌اند: ورود به بازار تازه، سرمایه‌گذاری بزرگ، ادغام، تغییر مدل کسب‌وکار یا انتخاب مدیرعامل. این تصمیم‌ها مسیر سال‌های آینده سازمان را می‌سازند و برگرداندنشان یا ممکن نیست یا هزینه زیادی دارد.
تصمیم‌گیری راهبردی یعنی انتخاب آگاهانه میان چند مسیر، با در نظر گرفتن منابع، ریسک‌ها و پیامدهای بلندمدت. این مهارت در دوره DBA جایگاه ویژه‌ای دارد، چون بسیاری از شرکت‌کنندگان دقیقاً در همین سطح تصمیم می‌گیرند.
ویژگی‌های یک تصمیم راهبردی خوب
- هم‌راستا با هدف‌های بلندمدت: تصمیم خوب سازمان را به آنچه می‌خواهد باشد نزدیک‌تر می‌کند، نه فقط مشکل امروز را حل کند.
- مبتنی بر شواهد: داده، تحلیل و تجربه کنار هم قرار می‌گیرند و نظر شخصی تنها مبنای تصمیم نیست.
- آگاه به ریسک: روشن است اگر فرض‌ها درست درنیایند چه اتفاقی می‌افتد و برنامه جایگزین چیست.
- قابل اجرا: منابع، توانمندی‌ها و آمادگی سازمان برای اجرای آن سنجیده شده است.
- قابل توضیح: می‌شود منطق تصمیم را برای کارکنان، سهام‌داران و ذی‌نفعان روشن بیان کرد.
البته در دنیای واقعی، تصمیم‌های راهبردی تقریباً همیشه با اطلاعات ناقص گرفته می‌شوند. منتظر ماندن برای اطمینان کامل، خودش نوعی تصمیم است و گاهی پرهزینه‌ترین تصمیم ممکن. مهارت اصلی این است که مدیر بداند چه مقدار اطلاعات برای یک تصمیم مشخص کافی است، کدام فرض‌ها حیاتی‌اند و چطور می‌شود با گام‌های کوچک‌تر و قابل بازگشت، پیش از تعهد کامل، درستی مسیر را آزمود. این نگاه کمک می‌کند هیئت‌مدیره نه گرفتار شتاب‌زدگی شود و نه گرفتار تعلل.
دام‌های رایج در تصمیم‌گیری گروهی
هیئت‌مدیره و تیم‌های مدیریت ارشد معمولاً از افراد باتجربه و توانمند تشکیل شده‌اند، اما همین گروه‌ها هم در معرض خطاهای مشخصی هستند:
هم‌نوایی گروهی
وقتی اعضا برای حفظ هماهنگی یا احترام به فرد قدرتمند جمع، مخالفتشان را بیان نمی‌کنند، تصمیم ظاهراً با اجماع گرفته می‌شود اما در واقع نقدی روی آن انجام نشده است.
اعتمادبه‌نفس بیش از حد
موفقیت‌های گذشته گاهی باعث می‌شود ریسک‌های تازه دست‌کم گرفته شوند. آنچه دیروز جواب داده، لزوماً در شرایط جدید جواب نمی‌دهد.
دلبستگی به هزینه‌های رفته
ادامه دادن پروژه‌ای که دیگر منطقی نیست، فقط به این دلیل که پول و زمان زیادی صرفش شده، یکی از پرهزینه‌ترین خطاهای مدیریتی است.
تمرکز بر کوتاه‌مدت
فشار نتایج فوری می‌تواند تصمیم‌هایی را تحمیل کند که در بلندمدت به سازمان آسیب می‌زنند.
چطور کیفیت تصمیم‌های راهبردی را بالا ببریم؟
- تعریف روشن مسئله: پیش از بحث درباره راه‌حل، اعضا باید درباره خود مسئله به فهم مشترک برسند.
- بررسی چند گزینه واقعی: تصمیمی که فقط میان «انجام دادن» و «انجام ندادن» گرفته شود، معمولاً گزینه‌های بهتر را نادیده می‌گیرد.
- سناریوسازی: بررسی اینکه تصمیم در چند آینده متفاوت چه نتیجه‌ای خواهد داشت.
- نقش منتقد: سپردن نقش «مخالف» به یک یا چند عضو، تا ضعف‌های طرح آشکار شود.
- ثبت منطق تصمیم: نوشتن فرض‌ها و دلایل، بعدها امکان یادگیری از تصمیم‌ها را فراهم می‌کند.
از تصمیم تا تغییر
تصمیم راهبردی تازه شروع کار است. بسیاری از راهبردهای خوب در مرحله اجرا شکست می‌خورند، چون سازمان برای تغییر آماده نبوده است. اینجاست که نقش رهبری تغییر پررنگ می‌شود.
نقش هیئت‌مدیره در رهبری تغییر
هیئت‌مدیره قرار نیست جزئیات اجرای تغییر را مدیریت کند، اما مسئولیت مهمی دارد: باید جهت تغییر را روشن نگه دارد، از مدیریت حمایت کند، پیشرفت را با شاخص‌های مشخص دنبال کند و در زمان لازم، پرسش‌های دشوار بپرسد.
اصول رهبری تغییر
- توضیح روشن اینکه چرا تغییر لازم است و اگر انجام نشود چه پیش می‌آید
- ساختن ائتلافی از مدیران و افراد اثرگذار که از تغییر حمایت کنند
- تقسیم تغییر بزرگ به گام‌های قابل مدیریت و نشان دادن نتایج اولیه
- گوش دادن به نگرانی‌ها و مقاومت‌ها به‌جای نادیده گرفتن آن‌ها
- هم‌راستا کردن نظام ارزیابی و پاداش با رفتارهای تازه
جایگاه این مهارت‌ها در DBA
در دوره DBA، تصمیم‌گیری راهبردی و رهبری تغییر معمولاً با بررسی موردهای واقعی، تحلیل تصمیم‌های گذشته شرکت‌کنندگان و تمرین‌های گروهی آموزش داده می‌شود. ارزش این روش در این است که مدیر علاوه بر شناخت چارچوب‌ها، الگوهای ذهنی خودش را هم بهتر می‌شناسد و می‌فهمد در چه موقعیت‌هایی بیشتر در معرض خطا قرار می‌گیرد.
جمع‌بندی
کیفیت تصمیم‌های بالاترین سطح سازمان، آینده آن را رقم می‌زند. هیئت‌مدیره و مدیرانی که روش‌مند تصمیم می‌گیرند و تغییر را آگاهانه رهبری می‌کنند، شانس بیشتری دارند که سازمانشان را از دوره‌های پرتلاطم عبور دهند.
اگر عضو هیئت‌مدیره یا مدیر ارشدی هستید که با تصمیم‌های بزرگ سروکار دارد، تقویت مهارت تصمیم‌گیری راهبردی می‌تواند تفاوت جدی ایجاد کند. برای اینکه ببینید این مسیر با شرایط و هدف‌های شما جور درمی‌آید یا نه، می‌توانید از مشاوره رایگان موسسه آینده‌پژوهان شریف استفاده کنید. جزئیات برنامه را هم در صفحه دوره DBA ببینید.
